Cắm USB Token mỗi lần ký tờ khai hay xuất hóa đơn là cách làm an toàn nhưng gắn việc ký với một thiết bị vật lý: quên token, token hỏng hay cần ký gấp khi đi công tác đều làm gián đoạn công việc. Chữ ký số HSM ký từ xa (remote signing) ra đời để giải quyết những bất tiện đó. Bài viết giải thích cách hoạt động, so sánh với USB Token và gợi ý khi nào nên dùng.
Chữ ký số HSM ký từ xa là gì?
HSM (Hardware Security Module) là thiết bị bảo mật phần cứng chuyên dụng dùng để tạo, lưu trữ và sử dụng khóa mật mã. Với chữ ký số ký từ xa, khóa bí mật của doanh nghiệp không nằm trong USB Token mà được tạo và bảo vệ bên trong HSM đặt tại trung tâm dữ liệu của tổ chức cung cấp dịch vụ chứng thực chữ ký số. Người dùng ra lệnh ký qua phần mềm, ứng dụng trên máy tính hoặc điện thoại, kèm bước xác thực để chứng minh chính mình đang ký.
Về mặt pháp lý, Điều 26 Nghị định 23/2025/NĐ-CP về chữ ký điện tử và dịch vụ tin cậy (có hiệu lực từ 10/4/2025) ghi nhận ba mô hình của dịch vụ chứng thực chữ ký số công cộng: ký số với khóa bí mật lưu trên thiết bị phần cứng, ký số trên thiết bị di động và ký số từ xa. Như vậy, ký số từ xa là một mô hình chính thức của chữ ký số công cộng.
Cách hoạt động của chữ ký số ký từ xa
- 1. Khởi tạo: sau khi xác minh hồ sơ thuê bao, tổ chức cung cấp dịch vụ tạo cặp khóa ngay trong HSM và cấp chứng thư chữ ký số cho doanh nghiệp. Khóa bí mật không bao giờ rời khỏi HSM.
- 2. Yêu cầu ký: khi cần ký một tài liệu, phần mềm (phần mềm hóa đơn, phần mềm kê khai, ứng dụng ký) tính giá trị băm của tài liệu và gửi yêu cầu ký lên hệ thống của nhà cung cấp qua kết nối mã hóa.
- 3. Xác thực người ký: người dùng xác nhận yêu cầu ký bằng phương thức xác thực do nhà cung cấp quy định, ví dụ mật khẩu kết hợp mã OTP hoặc xác nhận trên ứng dụng điện thoại.
- 4. Ký trong HSM: sau khi xác thực thành công, HSM dùng khóa bí mật để ký lên giá trị băm và trả chữ ký về phần mềm.
- 5. Hoàn tất: chữ ký được gắn vào tài liệu theo định dạng chuẩn (PAdES cho PDF, XAdES cho XML). Người nhận kiểm tra chữ ký như với chữ ký tạo từ USB Token.
Theo Thông tư 15/2025/TT-BKHCN, HSM dùng trong dịch vụ chữ ký số phải đạt FIPS PUB 140-2/140-3 mức 3 hoặc EN 419221-5:2018, cao hơn yêu cầu mức 2 đối với USB Token. Quy chuẩn QCVN 137:2025/BKHCN (ban hành kèm Thông tư 50/2025/TT-BKHCN, hiệu lực từ 01/7/2026) tham chiếu tiêu chuẩn ETSI TS 119 431-1 và ETSI TS 119 431-2 cho mô hình ký số từ xa.
So sánh chữ ký số HSM ký từ xa và USB Token
| Tiêu chí | USB Token | HSM ký từ xa |
|---|---|---|
| Nơi lưu khóa bí mật | Chip trong USB Token do người dùng giữ | HSM tại trung tâm dữ liệu của tổ chức cung cấp dịch vụ |
| Tiêu chuẩn thiết bị (TT 15/2025/TT-BKHCN) | FIPS 140-2/140-3 mức 2 | FIPS 140-2/140-3 mức 3 hoặc EN 419221-5 |
| Thiết bị ký | Máy tính có cắm token và cài trình điều khiển | Máy tính, điện thoại có kết nối Internet và phần mềm hỗ trợ |
| Ký nhiều nơi, nhiều người | Phải chuyển token vật lý | Không phụ thuộc thiết bị vật lý |
| Ký hàng loạt, tích hợp phần mềm | Hạn chế, phụ thuộc máy cắm token | Phù hợp tích hợp với phần mềm hóa đơn, bán hàng |
| Rủi ro mất, hỏng thiết bị | Có, cần cấp lại token | Không có thiết bị vật lý để mất |
| Yêu cầu kết nối mạng khi ký | Không bắt buộc với thao tác ký (vẫn cần mạng để nộp hồ sơ) | Bắt buộc |
| Giá trị pháp lý | Chữ ký số công cộng do tổ chức được cấp phép chứng thực | Như USB Token: chữ ký số công cộng do tổ chức được cấp phép chứng thực |
Ưu điểm của chữ ký số HSM
Ký mọi lúc, mọi nơi trên máy tính và điện thoại
Kế toán, giám đốc có thể ký tờ khai, hợp đồng, hóa đơn khi đang đi công tác hoặc làm việc từ xa, không cần mang theo USB Token và không cần cài trình điều khiển token trên từng máy.
Ký hàng loạt hóa đơn
Với doanh nghiệp bán lẻ, phân phối, dịch vụ phải xuất hàng trăm, hàng nghìn hóa đơn mỗi ngày, chữ ký số HSM có thể tích hợp với phần mềm hóa đơn điện tử hoặc phần mềm bán hàng để ký tự động hoặc ký theo lô. Việc ký không còn phụ thuộc vào một máy tính cố định phải cắm token suốt ngày.
Không lo mất, hỏng hay quên token
Khóa bí mật nằm trong HSM nên không có thiết bị vật lý để thất lạc, rơi vỡ hay bị lấy cắp.
Bảo vệ khóa ở mức cao
HSM đạt FIPS 140-2/140-3 mức 3 có cơ chế phát hiện can thiệp vật lý và kiểm soát truy cập chặt chẽ.
Chữ ký số HSM có giá trị pháp lý như USB Token không?
Có. Theo Điều 23 Luật Giao dịch điện tử 2023 (số 20/2023/QH15), chữ ký số có giá trị pháp lý tương đương chữ ký của cá nhân trong văn bản giấy khi pháp luật yêu cầu văn bản phải có chữ ký; và chữ ký số của cơ quan, tổ chức đáp ứng yêu cầu xác nhận của cơ quan, tổ chức đó. Luật không phân biệt chữ ký số được tạo từ USB Token hay từ HSM. Nghị định 23/2025/NĐ-CP cũng xếp ký số từ xa là một mô hình của dịch vụ chứng thực chữ ký số công cộng. Vì vậy, chữ ký số HSM do tổ chức được cấp phép cung cấp dùng được cho kê khai thuế, hóa đơn điện tử, hợp đồng như USB Token.
Lưu ý: trước khi chuyển đổi, hãy kiểm tra phần mềm hóa đơn, phần mềm kê khai đang dùng đã hỗ trợ ký từ xa của nhà cung cấp hay chưa.
Khi nào doanh nghiệp nên dùng chữ ký số HSM?
- • Doanh nghiệp xuất nhiều hóa đơn mỗi ngày, cần ký hàng loạt hoặc ký tự động từ phần mềm bán hàng.
- • Người có thẩm quyền ký thường xuyên đi công tác, làm việc từ xa hoặc cần ký trên điện thoại.
- • Doanh nghiệp có nhiều chi nhánh, nhiều bộ phận cùng cần sử dụng chữ ký số theo phân quyền.
- • Doanh nghiệp từng gặp sự cố mất, hỏng, quên USB Token làm chậm việc nộp tờ khai, xuất hóa đơn.
Ngược lại, USB Token vẫn phù hợp với đơn vị ký ít, làm việc cố định tại một máy tính hoặc muốn tự giữ thiết bị lưu khóa. Doanh nghiệp cũng có thể dùng song song cả hai.
Khi dùng HSM, hãy bảo mật tài khoản và thiết bị nhận mã xác thực như bảo vệ USB Token, và báo ngay cho nhà cung cấp khi mất điện thoại hoặc nghi lộ thông tin đăng nhập.
Ưu đãi: miễn phí 3 tháng sử dụng chữ ký số HSM Hilo-CA
Hilo-CA là dịch vụ chứng thực chữ ký số công cộng của Công ty Cổ phần Dịch vụ T-VAN Hilo, hoạt động theo Giấy phép số 690/GP-BTTTT ngày 25/10/2021. Để doanh nghiệp trải nghiệm ký số từ xa, Hilo-CA triển khai chương trình:
- • Miễn phí 3 tháng sử dụng chữ ký số HSM.
- • Phí khởi tạo chỉ 50.000đ.
- • Áp dụng cho doanh nghiệp vừa và nhỏ chưa sử dụng chữ ký số HSM.
Đặt mua ngay trên HiloShop.
Cần tư vấn chọn giữa USB Token và HSM? Liên hệ Hilo-CA qua hotline 1900 2929 62 hoặc email cskh@hilo.com.vn.
